Dżem List do M.

„Listy do M.” to utwór Dżem pochodzący z albumu zatytułowanego „Detox” wydanego w 1991 roku. Jest to jedna z najważniejszych i najbardziej znanych piosenek zespołu. Teks do niej napisał Ryszard Riedel – wokalista Dżemu, oraz Dorota Zawiesienko. Utwór można określić jako autobiograficzny zwrot artysty do jego matki, jest to swoistego rodzaju spowiedź, rozliczenie się z przeszłością i wszystkimi popełnionymi błędami oraz krzywdami wyrządzonymi matce. Chociaż utwór nie mówi tego w sposób bezpośredni, jest to odniesienie do nałogu narkotykowego wokalisty, ale także współautorki „Listów do M.”, która przyznała, że będąc pod wpływem narkotyków rodziła dziecko.

W utworze zrozpaczony syn zwraca się do matki, opowiadając jej o swoim bólu, samotności i ciągłym cierpieniu tym spowodowanym. Mężczyzna z żalem informuje matkę, że jest w trakcie pisania wiersza, który jest skierowany do niej, podkreśla,że robi to po raz pierwszy. Jego słowa są pełne pustki,strachu i smutku. Nawet podczas snu nie potrafi pozbyć się tego typu uczuć, przez co jest niespokojny, zmęczony własnym życiem. Uczucie to określa jako straszną trwogę, która nim owładnęła.

Celem utworu jest wyrażenie uczuć wobec najbliższej sobie osoby, próba wypowiedzenia dwóch zarówno prostych i trudnych dla Podmiotu mówiącego w utworze słów – „kocham cię.” Są to słowa, które każda matka chce usłyszeć od dziecka. Nie inaczej jest w utworze, gdzie zostają wypowiedziane przez syna z pełną świadomością, może po raz pierwszy w ich życiu. Ból, rozpacz i autentyzm najbardziej odczuwalny jest w refrenie, ponieważ znając historię problemów i uzależnienia Riedela, słuchacz wie, że śpiewane przez niego słowa są efektem wcześniejszych doświadczeń artysty.